Zuza Dolega

Zuza Dolega (Zuzanna Seweryna Dolega, ur. 1990 w Gdyni) – artystka wizualna, doktora sztuk, mieszkająca i pracująca w Gdyni. Absolwentka Wydziału Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku, gdzie obecnie pracuje jako adiunkta W 2022 roku obroniła rozprawę doktorską pt. „Czuła czytelniczka Czuły czytnik rzeczywistości. W poszukiwaniu współodczuwania”, która wyznacza istotny kierunek jej badań artystycznych.
Uczestniczka wielu wystaw i projektów artystyczno-badawczych o zasięgu krajowym i międzynarodowym. Jej prace były prezentowane i znajdują się w kolekcjach między innymi w: Polsce, Niemczech, Danii, Macedonii, Turcji, Tunezji, Japonii, Chinach, Australii, Argentynie, Ekwadorze. Członkini prestiżowego, międzynarodowego stowarzyszenia twórców sztuki papieru IAPMA. Laureatka stypendiów i nagród, w tym Nagrody Miasta Gdańska dla Młodych Twórców w Dziedzinie Kultury za rok 2020 i nagrody paper positions berlin 2025 dla najlepszej twórczyni sztuki papieru.

Praktyka Dolegi rozwija się wokół kategorii czułości, współodczuwania i uważnego czytania, rejestrowania rzeczywistości. Artystka operuje szerokim spektrum mediów: od rysunku, kolażu i poezji konkretnej, przez sztukę włókna i miniatury tkackie, po instalacje site-specific oraz projekcje analogowe. Jej działania często nawiązują dialog z przestrzenią a światło i cień stają się równorzędnymi elementami kompozycji, pogłębiając doświadczenie percepcyjne widza.
Centralne miejsce w jej praktyce zajmuje pirografia, którą twórczyni rozwija konsekwentnie od 2012 roku jako jedna z nielicznych artystek w Polsce pracujących z tą techniką w sposób konceptualny. W ujęciu Dolegi pirografia— staje się narzędziem badania relacji między materią a śladem, znakiem a znaczeniem. Akt wypalania jest procesem nieodwracalnym , a ogień współtwórcą, ingerując w strukturę materiału, powodując jego transformację. Tym samym ślad-rysunek nie powstaje „na” powierzchni, lecz głęboko „w” niej — jako zapis energii, czasu i intensywności gestu.

Spalenie, nadpalenie, przyciemnienie, spopielanie — te subtelne różnice temperatury i nacisku budują skalę tonalną, która ma charakter zarówno wizualny, jak i afektywny. Ogień staje się medium ambiwalentnym: jednocześnie destrukcyjnym i oczyszczającym, bolesnym i czułym, opresyjnym i opiekuńczym. W kontekście jej twórczości pirografia może być odczytywana jako materialna metafora doświadczenia — ślad pozostawiony przez przeżycie zmienia strukturę podmiotu.
Dolega łączy wypalany rysunek z papierem, tkaniną, drewnem i przestrzenią, tworząc instalacje, w których delikatność materiałów kontrastuje z — niekiedy —radykalnością gestu ognia. Monumentalne wycinanki, kolaże oraz prace w duchu pisma asemicznego, blackout poetry i redacted poetry rozwijają wątek czytania i zasłaniania — ujawniania, wydobywania znaczeń poprzez ich częściowe wymazywanie. Jej badania artystyczne pozostają w dialogu z neuroestetyką oraz zagadnieniem synestezji, eksplorując sposoby, w jakie obraz, tekst i materia aktywują procesy percepcyjne oraz emocjonalne.

Twórczość Dolegi można interpretować jako próbę wypracowania wizualnego „języka współodczuwania" — takiego, który nie narzuca narracji, lecz inicjuje relację. Jej prace nie tyle reprezentują rzeczywistość, ile tworzą warunki do jej uważnego, czułego doświadczania.